Gdyby ktoś postawił przed Wami pytanie – jakie słowa klucze mogłyby scharakteryzować współczesne nam czasy? – to możliwe, że pomyślelibyście o zaawansowanych technologiach, nowych możliwościach i niemal nieograniczonych perspektywach. „Era algorytmów” niewątpliwie stoi pod znakiem postępu i rozwoju. W praktyce może jednak negatywnie odbijać się na codzienności: brak czasu, życie w biegu, natłok obowiązków – z tymi problemami zmaga się większość z nas.
Z pomocą przychodzą nam nowe rozwiązania. Sztuczna inteligencja to już nie nowinka technologiczna, a element życia codziennego niemal każdego człowieka. Najbardziej znane modele – Chat GPT czy Google Gemini – wydają się idealnym narzędziem dla szybkiego wyszukania informacji, rozwiązania trudnego zadania z matmy, a nawet napisania wypracowania – ale czy na pewno?
Sztuczną inteligencję (ang. Artificial Intelligence – AI) próbuje się definiować jako dziedzinę wiedzy obejmującą m.in. sieci neuronowe, robotykę i tworzenie modeli zachowań inteligentnych oraz programów komputerowych symulujących te zachowania.
Źródło: https://www.gov.pl/web/ai/czym-jest-sztuczna-inteligencja2
Chat GPT – pomocnik, nie zastępca!
Narzędzia AI mogą być dobrym wsparciem w nauce i małym pomocnikiem, który poradzi sobie świetnie z wieloma zadaniami. Chat GPT i inne modele sztucznej inteligencji możemy wykorzystywać do:
- wyjaśniania trudnych zagadnień,
- tworzenia różnych form powtórek materiału,
- szukania przykładów, alternatywnych sposobów rozwiązań albo inspiracji przy tworzeniu projektów, prezentacji, czy rozprawek.
Choć technologia ta robi wrażenie, warto zadać sobie pytanie: czy bezrefleksyjne kopiowanie odpowiedzi faktycznie pomaga nam się rozwijać, czy może powoli usypia naszą czujność i zdolność krytycznego myślenia?
Należy pamiętać, że nic nie zastąpi własnej pracy i wysiłku włożonego w ćwiczenia pamięci oraz podejmowanie samodzielnych prób zrozumienia zagadnień i procesów. AI powinniśmy traktować jako narzędzie, które wykorzystywane w odpowiedni sposób przyspieszy i ułatwi pracę, a nie całkowicie z niej wyręczy!
Ograniczenia sztucznej inteligencji
Kiedy wpisujemy interesującą nas frazę w wyszukiwarkę internetową, zazwyczaj spodziewamy się trafnej odpowiedzi na temat. Podobnie gdy umieszczamy pytanie w nowym okienku czatu, zakładamy, że uzyskamy pewną, sprawdzoną informację – bo przecież AI ma dostęp do niemal nieograniczonych zasobów treści internetowych. Pomimo powszechności jej stosowania, nie zawsze zdajemy sobie sprawę, jak naprawdę działają mechanizmy sztucznej inteligencji.
Dlaczego Chat GPT podaje fałszywe informacje?
Głównym problemem Chatu GPT i innych modeli jest fakt, że zostały one zaprojektowane tak, aby brzmieć przekonująco, a niekoniecznie by prezentować rzetelne, poprawne informacje. AI nie „wie” niczego w ludzkim tego słowa znaczeniu – ona jedynie przewiduje następne słowo w zdaniu na podstawie statystyki.
Zjawisko halucynacji
Odpowiedzi generowane przez sztuczną inteligencję często zawierają fałszywe treści, „zmyślone” fakty, są nielogiczne. Wynika to z tego, że, inspirowane mechanizmami ludzkiego umysłu, chatboty są zaprogramowane do tego, aby prognozować i symulować zjawiska. Z tego powodu, w wypadku niektórych zapytań, generują najbardziej prawdopodobną odpowiedź, nawet jeżeli nie jest ona zgodna z prawdą. To zjawisko technicznie określa się jako „halucynowanie” – dla lepszego zrozumienia możemy je uznać za formę matematycznej wyobraźni, która jest w stanie przywołać nieistniejący cytat, przekręcić historyczną datę, czy zmyślić matematyczne równanie.
Powierzchowność odpowiedzi
Chat GPT nie ma dostępu do aktualnych programów nauczania ani indywidualnych potrzeb uczniów. Może więc podać odpowiedź poprawną, ale nieprecyzyjną w danym zadaniu albo zbyt ogólną, pomijającą szczegóły kluczowe dla zrozumienia tematu na głębszym poziomie. To mankament szczególnie istotny w sytuacji nauki do kartkówki, czy sprawdzianu albo potrzeby zapoznania się ze skomplikowanym tematem albo streszczeniem lektury.
Sztuczna inteligencja zdecydowanie nie jest odpowiednim sposobem na szybkie tworzenie dłuższych form wypowiedzi, ponieważ – pomijając kwestię braku możliwości wyrażenia własnego zdania na dany temat – tworzy teksty, które cechuje duża schematyczność. Oznacza to, że wygenerowane wypracowania wyróżniałyby się nie kreatywnością, a powtarzalnością wyrażeń, które, mimo poprawności językowej, od razu mogą budzić wątpliwości nauczyciela.
Dlaczego warto pracować samodzielnie?
Samodzielna praca rozwija umiejętność logicznego myślenia, analizowania problemów i wyciągania wniosków. To właśnie te kompetencje są najważniejsze w edukacji – nie samo posiadanie odpowiedzi. Kiedy sami próbujemy dojść do rozwiązania, lepiej zapamiętujemy materiał i potrafimy wykorzystać wiedzę w praktyce.
Przygotowanie do realnych wyzwań
Zbyt częste korzystanie z AI może prowadzić do sytuacji, w której przestajemy podejmować wysiłek intelektualny. To z kolei skutkuje trudnościami podczas sprawdzianów czy egzaminów, gdzie nie ma dostępu do takich narzędzi. Przy wsparciu w przygotowaniu bieżącym do kartkówek i sprawdzianów warto korzystać z własnych notatek i materiałów, które odpowiadają wymaganiom nauczyciela i mogą nakierować na zagadnienia wymagające większej uwagi w konkretnym przypadku.
Korzyści własnej pracy
Samodzielne rozwiązywanie problemów, np. skomplikowanych równań matematycznych, wspiera rozwój naszego mózgu – powstaje więcej połączeń neuronowych, co buduje trwałą wiedzę.
Tylko rozumiejąc temat, zauważysz, gdy AI poda nielogiczny wynik albo fałszywą informację. Z tego powodu niezbędna jest każdorazowa weryfikacja informacji generowanych przez modele sztucznej inteligencji – a będzie ona możliwa i efektywna tylko po researchu przeprowadzonym na materiale innych bardziej wiarygodnych źródeł. Prawdziwa nauka polega na procesie – na popełnianiu błędów, szukaniu rozwiązań i zrozumieniu mechanizmów rządzących matematyką czy gramatyką. Jeżeli uda nam się przejść przez dane zagadnienie posiłkując się głównie własną wyobraźnią, kreatywnością i kompetencjami logicznego myślenia, uzyskamy nie tylko ogromną satysfakcję, ale ułatwimy sobie także pracę na dalszych etapach – następne zadanie nie będzie już dla nas tak wielkim wyzwaniem.
Każde zadanie, które rozwiązujemy samodzielnie, to trening umiejętności, których nie da się zbudować inaczej niż przez powtarzanie. AI może podać gotowy wynik, ale nie wyćwiczy za nas logicznego myślenia ani nie nauczy wyciągać wniosków z błędów. Krótkoterminowy zysk w postaci gotowej odpowiedzi często oznacza długoterminową stratę – brak realnej umiejętności.
Jak korzystać mądrze z pomocników AI?
Najlepszym podejściem jest traktowanie sztucznej inteligencji jako uzupełnienia nauki, a nie jej podstawy. Warto najpierw spróbować samodzielnie rozwiązać zadanie, a dopiero później porównać swoje rozwiązanie z sugestiami narzędzi. Kiedy jednak decydujemy się na wsparcie swojej pracy małą pomocą, warto pamiętać o kilku ważnych kwestiach.
Różnorodność modeli
Chat GPT to tylko jedno z wielu dostępnych narzędzi. Obok niego funkcjonują inne, takie jak Google Gemini, Microsoft Copilot, czy Claude – każde z nich ma nieco inne mocne strony i inaczej radzi sobie z różnymi typami pytań. Nie ma jednego najlepszego modelu – dlatego warto testować kilka i porównywać odpowiedzi, zamiast ślepo ufać jednemu źródłu. Jeśli dwa narzędzia podają sprzeczne informacje, to wyraźny sygnał, że warto sięgnąć do innego materiału, najlepiej w tradycyjnej formie – książki, podręcznika, notatek, artykułów, a nawet wiarygodnych stron internetowych.
Warto także wiedzieć, czym modele różnią się w praktyce. Google Gemini ma dostęp do aktualnych zasobów internetu, co oznacza, że lepiej sprawdzi się na przykład przy pytaniach o bieżące wydarzenia. Chat GPT pomoże za to w wyjaśnianiu zagadnień i generowaniu różnych form tekstu. Żaden z nich nie jest jednak nieomylny, dlatego każdy model dobrze jest traktować jak pomocnika, od którego można zasięgnąć opinii – ale ostateczną decyzję zawsze podejmujemy sami.
Dobry prompt to podstawa
Prompt to wiadomość, którą wpisujemy do okna czatu – pytanie, polecenie lub opis zadania, które przekazujemy narzędziu AI. Od tego, jak go sformułujemy, zależy jakość odpowiedzi, którą otrzymamy. Oto kilka zasad, które ułatwiają nam pracę z modelem i zwiększają szansę zadowalającej odpowiedzi:
- podaj kontekst – napisz, kim jesteś (np. uczniem technikum) i po co potrzebujesz informacji (do referatu, wypracowania, na sprawdzian),
- określ poziom trudności – używaj sformułowań, które wpłyną na sposób przekazania informacji przez czat, takich jak: „wyjaśnij prosto”, „podaj przykłady”, „użyj języka naukowego”,
- poproś o konkretny format – jeżeli masz sprawdzony tryb nauki lub powtórek, poproś czat o przygotowanie materiału w odpowiadającej ci formie, np. listy punktów, porównania, schematu krok po kroku,
- jeśli odpowiedź jest zbyt ogólna, doprecyzuj pytanie, uzupełniaj swój prompt o brakujące elementy do momentu, w którym odpowiedź będzie satysfakcjonująca.
W pigułce
W sytuacji, gdy naprawdę potrzebujesz pomocy naszych małych technologicznych pomocników, pamiętaj o kilku najważniejszych kwestiach:
- nie cytuj AI jako źródła – to nie encyklopedia ani baza wiedzy, a narzędzie do generowania tekstu,
- nie ufaj liczbom, datom i cytatom bez sprawdzenia, ponieważ to najczęstsze miejsca występowania halucynacji,
- pracuj sam, używaj AI do korekty, nie odwrotnie,
- jeśli coś brzmi zbyt dobrze, sprawdź to – modele piszą płynnie nawet wtedy, gdy się mylą,
- zachowaj swój głos – tekst napisany przez Ciebie, nawet niedoskonały, ma wartość, której AI nie zastąpi.
Chat GPT, jak i inne modele sztucznej inteligencji, to jedno z najbardziej przydatnych narzędzi, jakie pojawiły się w zasięgu przeciętnego użytkownika. Potrafi zaoszczędzić czas, pomóc w organizacji myśli, poprawić tekst i zaproponować nowe perspektywy. Jeżeli chcemy, żeby te korzyści były realne, musimy wiedzieć, czego narzędzie nie potrafi – i uwzględniać to w swojej pracy.
Najlepsza współpraca z AI to taka, w której to my panujemy nad procesem, a model reaguje na nasze potrzeby, a nie odwrotnie. Nie powinniśmy pozwolić na to, żeby narzędzie myślało za nas – bo służy ono temu, żeby myśleć lepiej, a nie odpuszczać wysiłek myślenia i samodzielnej pracy w ogóle. Dystans, krytyczne spojrzenie i nawyk weryfikacji to nie przeszkody w korzystaniu z AI. To dokładnie to, co sprawia, że możemy korzystać z niej z dobrymi efektami.
